Pikflometr nie jest urządzeniem, które większość z nas ma w domu obok termometru czy ciśnieniomierza. Jeśli jednak ktoś choruje na astmę albo powinien regularnie kontrolować pracę swoich dróg oddechowych, może okazać się bardzo przydatny. Samo urządzenie wygląda niepozornie. Jest niewielkie, lekkie i nie wymaga skomplikowanej obsługi. Wystarczy mocno dmuchnąć w ustnik, a pikflometr pokaże wynik.
Tylko co właściwie oznacza ta liczba? Co to jest PEF? Jak prawidłowo wykonać pomiar i dlaczego jeden wynik nie zawsze mówi nam zbyt wiele?
Wyjaśniamy wszystko po kolei, bez trudnych medycznych określeń.
Co to jest pikflometr?
Pikflometr to niewielkie urządzenie służące do pomiaru szczytowego przepływu wydechowego, czyli PEF. Mówiąc znacznie prościej: urządzenie sprawdza, jak szybko jesteśmy w stanie wydmuchać powietrze z płuc. Nie chodzi tutaj o to, jak długo potrafimy wydychać powietrze. Liczy się przede wszystkim mocny i szybki wydech. Jeżeli drogi oddechowe są bardziej zwężone niż zwykle, uzyskany wynik może być niższy. Dlatego pikflometr jest często wykorzystywany przez osoby z astmą do regularnej obserwacji pracy dróg oddechowych. Dużą zaletą jest jego prostota. Urządzenie jest niewielkie, pomiar trwa chwilę i można wykonywać go samodzielnie w domu.
Jeśli szukasz takiego urządzenia, możesz zobaczyć pikflometry dostępne w sklepie VitalConcept.
PEF - co oznacza ten skrót?
Przy pikflometrach niemal zawsze pojawia się określenie PEF. PEF to skrót od angielskiego Peak Expiratory Flow, czyli szczytowego przepływu wydechowego. Brzmi bardzo medycznie, ale sama zasada jest prosta. PEF pokazuje, jak szybko powietrze wydostaje się z płuc podczas bardzo mocnego wydechu. Wynik podawany jest zazwyczaj w litrach na minutę – l/min. To właśnie tę liczbę widzimy na skali pikflometru.
Przykładowo urządzenie może pokazać:
- 420 l/min,
- 450 l/min,
- 470 l/min.
Sama liczba to jednak jeszcze nie wszystko. Przy regularnym korzystaniu z pikflometru bardzo ważne jest obserwowanie, jak wyniki zmieniają się w czasie.
Po co używać pikflometru?
Można zadać sobie proste pytanie: skoro wiem, jak się czuję, to po co jeszcze mierzyć PEF? Regularne pomiary pozwalają po prostu spojrzeć na sytuację trochę bardziej obiektywnie. Zamiast zastanawiać się:
„Czy tydzień temu oddychało mi się lepiej?”
Można zajrzeć do zapisanych wyników i sprawdzić konkretne wartości.
Pikflometr może pomagać między innymi w:
- regularnym monitorowaniu PEF
- obserwowaniu zmian wyników
- porównywaniu pomiarów wykonywanych w różnych porach dnia
- prowadzeniu dzienniczka PEF
- zauważeniu wyraźnego spadku wyniku względem własnych wcześniejszych wartości
- przekazywaniu lekarzowi bardziej konkretnych informacji
Warto jednak pamiętać o jednej rzeczy.
Pikflometr nie zastępuje lekarza ani pełnej diagnostyki układu oddechowego.
To przede wszystkim wygodne urządzenie, które pozwala wykonywać regularne pomiary w domu.
Jak używać pikflometru? Krok po kroku
Samo badanie jest łatwe, ale technika ma znaczenie. Jeśli dmuchniemy za słabo albo nie nabierzemy odpowiednio dużo powietrza, wynik może nie być miarodajny.
Jak więc prawidłowo używać pikflometru?
1. Przygotuj urządzenie
Przed rozpoczęciem pomiaru ustaw wskaźnik pikflometru na początku skali.
2. Wyprostuj się
Pomiar najlepiej wykonać w pozycji stojącej albo siedząc prosto. Nie pochylaj się mocno do przodu i nie wykonuj badania w skulonej pozycji.
3. Weź naprawdę głęboki wdech
Nabierz tyle powietrza, ile jesteś w stanie.
4. Włóż ustnik do ust
Obejmij go szczelnie wargami. Ważne, żeby powietrze nie uciekało bokiem. Uważaj również, aby nie zasłaniać ustnika językiem.
5. Dmuchnij szybko i bardzo mocno
I tutaj najczęściej pojawia się błąd. Pomiar pikflometrem nie polega na długim i spokojnym wydmuchiwaniu powietrza. Trzeba wykonać jeden krótki, gwałtowny i mocny wydech.
Możesz wyobrazić sobie, że chcesz jednym dmuchnięciem zgasić kilka świeczek stojących trochę dalej od Ciebie.
6. Odczytaj wynik
Sprawdź, gdzie zatrzymał się wskaźnik. To jest Twój wynik PEF.
7. Powtórz pomiar
Pomiar wykonuje się zwykle trzy razy. Przed każdą kolejną próbą ponownie ustaw wskaźnik na początku skali. Zapisujemy najwyższy prawidłowo uzyskany wynik.
Dlaczego trzeba dmuchnąć trzy razy?
Bo człowiek to nie maszyna. Jedno dmuchnięcie może być słabsze, przy kolejnym możemy nabrać więcej powietrza, a jeszcze przy następnym lepiej wykonać sam wydech. Dlatego pojedynczy pomiar nie zawsze dobrze pokazuje nasze możliwości.
Załóżmy, że otrzymujesz:
- pierwszy pomiar – 430 l/min,
- drugi pomiar – 460 l/min,
- trzeci pomiar – 450 l/min.
W takim przypadku zapisujesz wynik: 460 l/min. Nie obliczamy średniej. Bierzemy pod uwagę najwyższą wartość z prawidłowo wykonanych prób.
Jak odczytać wynik pikflometru?
I tutaj zaczyna się temat, który budzi najwięcej pytań. Ktoś wykonuje pomiar, patrzy na pikflometr i widzi: 450 l/min. Pierwsza myśl?
„Dobrze czy źle?” Niestety nie ma jednej uniwersalnej wartości PEF, która byłaby prawidłowa dla wszystkich.
Na wynik mogą wpływać między innymi:
- wiek,
- wzrost,
- płeć,
- indywidualne możliwości organizmu.
Dlatego nie ma większego sensu porównywanie swojego wyniku z wynikiem męża, żony, znajomego czy osoby z forum internetowego.
Znacznie bardziej przydatne jest porównywanie własnych wyników ze sobą i interpretowanie ich zgodnie z zaleceniami lekarza.
Najlepszy wynik PEF - Twój własny punkt odniesienia
Przy regularnych pomiarach można spotkać się z określeniem „personal best”. To po prostu najlepszy wynik PEF osiągany przez daną osobę w okresie, kiedy jej stan jest stabilny i dobrze kontrolowany. Dlaczego jest to ważne? Bo wtedy mamy swój własny punkt odniesienia. Załóżmy, że przez dłuższy czas osiągasz wyniki w okolicy 500 l/min. Jeżeli nagle przez kilka kolejnych pomiarów pojawiają się znacznie niższe wartości, jest to konkretna zmiana, którą można zauważyć w swoim dzienniczku. Sposób interpretacji takich zmian najlepiej wcześniej omówić z lekarzem.
Jak często mierzyć PEF?
Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego. Częstotliwość pomiarów powinna wynikać przede wszystkim z zaleceń lekarza. U części osób PEF mierzy się na przykład rano i wieczorem, dzięki czemu można obserwować również zmiany wyników w ciągu dnia. Warto wykonywać pomiary mniej więcej o podobnych porach i w podobnych warunkach. Jeżeli jednego dnia zrobimy badanie rano, kolejnego w południe, a następnego późnym wieczorem, porównywanie wyników może być mniej czytelne. Regularność naprawdę robi tutaj dużą różnicę.
Dzienniczek PEF - prosty sposób na kontrolowanie wyników
Nie potrzebujesz żadnego skomplikowanego systemu.
Wystarczy:
- zeszyt
- prosta tabela
- arkusz w telefonie
- albo aplikacja, jeśli tak jest Ci wygodniej
Możesz zapisywać:
datę | godzinę | wynik PEF | dodatkowe uwagi
Na przykład:
03.09 – rano – 470 l/min
03.09 – wieczór – 490 l/min
04.09 – rano – 480 l/min
Po kilku tygodniach taki zapis jest znacznie bardziej przydatny niż próba przypominania sobie wyników z pamięci.
Pikflometr dla dzieci - czy dziecko może go używać?
Tak, pikflometr może być wykorzystywany również u dzieci, jeśli lekarz zaleci wykonywanie takich pomiarów i dziecko potrafi już prawidłowo wykonać badanie. Największym wyzwaniem bywa właśnie technika. Dziecko musi zrozumieć, że nie chodzi o spokojne wydmuchiwanie powietrza.
Ma być: duży wdech i jedno bardzo mocne dmuchnięcie. Czasami potrzeba kilku prób, zanim dziecko dobrze opanuje tę czynność. Jeżeli wynik ma być wykorzystywany do regularnego monitorowania choroby, dobrze wcześniej przećwiczyć sposób wykonywania pomiaru zgodnie ze wskazówkami lekarza lub personelu medycznego.
Przy częstym wykonywaniu pomiarów mogą przydać się również jednorazowe ustniki do pikflometru dla dzieci, dopasowane do mniejszych użytkowników.
Ustnik do pikflometru - kiedy warto go stosować?
Ustnik powinien pozwalać na wygodne i szczelne objęcie urządzenia ustami. Szczególne znaczenie ma to wtedy, gdy z jednego pikflometru korzysta więcej osób, na przykład w gabinecie, placówce medycznej czy podczas wykonywania pomiarów u wielu pacjentów. W takich sytuacjach praktycznym rozwiązaniem są jednorazowe ustniki do pikflometru dla dorosłych oraz ich odpowiedniki przeznaczone dla dzieci. Jeżeli natomiast z urządzenia korzysta jedna osoba, warto stosować się do zaleceń producenta dotyczących czyszczenia, higieny i użytkowania konkretnego modelu.
Najczęstsze błędy podczas pomiaru PEF
Pikflometr jest prosty w obsłudze, ale kilka błędów zdarza się naprawdę często.
Zbyt delikatne dmuchnięcie
To chyba najczęstszy problem. W pikflometr trzeba dmuchnąć szybko i mocno.
Za mały wdech
Przed wydechem trzeba nabrać dużo powietrza.
Powietrze ucieka bokiem
Ustnik powinien być szczelnie objęty wargami.
Język zasłania ustnik
Język nie powinien blokować przepływu powietrza.
Wykonywanie tylko jednej próby
Warto wykonać trzy prawidłowe próby i zapisać najlepszy wynik.
Porównywanie się z innymi
„Kolega ma 550, a ja 450, więc coś jest nie tak.” Nie musi tak być. Wynik PEF zależy od wielu indywidualnych czynników, dlatego bardziej wartościowe jest obserwowanie własnych pomiarów i omawianie ich z lekarzem.
Pikflometr czy spirometr - czy to jest to samo?
Nie. Pikflometr i spirometr dotyczą oceny pracy układu oddechowego, ale nie są tym samym urządzeniem.
Pikflometr jest prostym sprzętem służącym przede wszystkim do pomiaru PEF.
Spirometria jest bardziej rozbudowanym badaniem czynności płuc i pozwala ocenić więcej parametrów.
Dlatego domowe pomiary pikflometrem nie zastępują spirometrii, jeśli lekarz uzna, że takie badanie jest potrzebne.
Jaki pikflometr wybrać?
Jeżeli potrzebujesz urządzenia do regularnego wykonywania pomiarów w domu, nie musi być ono bardzo skomplikowane.
Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:
- czytelną skalę
- odpowiedni zakres pomiaru
- wygodną obsługę
- możliwość utrzymania urządzenia w czystości
- dostępność dodatkowych ustników
Jednym z prostych rozwiązań jest pikflometr mechaniczny TMP-15 TECH-MED.
To niewielkie urządzenie mechaniczne, dlatego nie wymaga baterii ani ładowania. Może być wykorzystywane do wykonywania pomiarów PEF zarówno w warunkach domowych, jak i w placówkach medycznych.
Jeżeli chcesz porównać urządzenie i dostępne do niego akcesoria, wszystkie pikflometry i ustniki znajdziesz w tej kategorii.
Pikflometr - małe urządzenie, prosty pomiar
Na początku nazwa może brzmieć trochę tajemniczo, ale samo urządzenie jest naprawdę proste. Pikflometr mierzy PEF, czyli szczytowy przepływ wydechowy. A sposób wykonania pomiaru można zapamiętać w kilku krokach:
głęboki wdech → ustnik do ust → szybki i mocny wydech → trzy próby → zapisujemy najlepszy wynik.
Jeżeli masz wykonywać takie pomiary regularnie, warto robić je w podobnych warunkach i zapisywać uzyskane wartości. A jeśli dopiero szukasz odpowiedniego urządzenia, sprawdź pikflometry w sklepie VitalConcept. W tej samej kategorii znajdziesz również kompatybilne ustniki dla dzieci i dorosłych.
FAQ, czyli najczęściej zadawane pytania o pikflometr
1. Co to jest pikflometr?
Pikflometr to niewielkie urządzenie mierzące szczytowy przepływ wydechowy, czyli PEF. Pozwala sprawdzić, jak szybko jesteśmy w stanie wydmuchać powietrze z płuc.
2. Co oznacza wynik PEF?
PEF oznacza szczytowy przepływ wydechowy. Wynik najczęściej podawany jest w litrach na minutę – l/min.
3. Jak prawidłowo używać pikflometru?
Należy nabrać głęboko powietrza, szczelnie objąć ustnik wargami i wykonać jeden bardzo szybki i mocny wydech. Pomiar wykonuje się trzy razy i zapisuje najwyższy prawidłowy wynik.
4. Ile razy trzeba dmuchnąć w pikflometr?
Zwykle wykonuje się trzy próby. Do zapisania wybieramy najwyższy prawidłowo uzyskany wynik.
5. Czy PEF 400 jest dobrym wynikiem?
Nie można tego ocenić wyłącznie na podstawie jednej liczby. Wynik PEF zależy między innymi od wieku, wzrostu, płci oraz indywidualnych możliwości. Ważne jest również porównywanie go z własnymi wcześniejszymi wynikami i wartościami ustalonymi z lekarzem.
6. Czy PEF 500 jest dobrym wynikiem?
Podobnie jak przy każdym innym wyniku – sama liczba nie wystarczy do jego oceny. Najlepiej interpretować ją w odniesieniu do własnych wyników oraz indywidualnych zaleceń lekarza.
7. Czy pikflometr można stosować u dzieci?
Tak, pikflometr może być stosowany u dzieci, jeśli dziecko potrafi prawidłowo wykonać mocny i szybki wydech, a wykonywanie pomiarów zostało zalecone przez lekarza.
8. Czy pikflometr wykrywa astmę?
Pomiar PEF może być wykorzystywany jako jeden z elementów oceny i monitorowania astmy, ale sam pikflometr nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy.
9. Czy pikflometr zastępuje spirometrię?
Nie. Pikflometr pozwala przede wszystkim kontrolować PEF, natomiast spirometria jest bardziej rozbudowanym badaniem czynności płuc.
